Ham propolis doğada %50 reçine, %30 balmumu ve uçucu yağlardan oluşur ve vücut tarafından ham haliyle sindirilemez; mutlaka çözündürülmesi gerekir. Propolisteki flavonoid ve fenolik bileşikler en yüksek oranda gıdaya uygun etil alkolde çözünür (%20-30 etken madde). Suda çözünür propolisler ise emülgatörlerle (gliserol veya su) ekstrakte edilir; etken madde oranı daha düşüktür (%5-10) ancak alkol tüketmeyenler ve çocuklar için en güvenli alternatiftir.
Suya Damlatma ve Berraklık Testi: Yarım bardak ılık suya 10 damla propolis damlatın. Eğer elinizdeki ürün 'suda çözünür' formdaysa su hafif süt beyazı/bulanık olur ancak üzerinde yapışkan sarı balmumu reçinesi tabakası birikmez ve bardağa yapışmaz. Eğer suya damlattığınızda reçine bardağın kenarlarına yapışıp katılaşıyorsa, o ürün düzgün ekstrakte edilmemiş kalitesiz bir propolistir.
Arıların kovanı bakteri, virüs ve mantarlardan korumak için kavak, huş ve çam ağaçlarının tomurcuklarından topladığı propolis, doğanın en güçlü doğal antibiyotiğidir. Ancak piyasada 'su bazlı', 'alkol bazlı', 'glikollü' onlarca farklı formül bulunması tüketicilerin kafasını karıştırmaktadır.
Ekstraksiyon Yöntemlerine Göre Propolis Çeşitleri
- Gıdaya Uygun Etil Alkol Ekstraktı (Etanol): Bilimsel literatürde altın standart kabul edilir. Ham propoliste bulunan kuersetin, krisin ve kaempferol gibi kritik flavonoidlerin %95'i alkol fazında çözünür. Yetişkinler için biyoyararlanımı en yüksek formdur.
- Suda Çözünür Form (Su/Gliserin): Reçinenin su fazına geçebilmesi için özel ultrasonik veya mikronize teknolojiler kullanılır. Reçine içeriği alkol bazlıya göre daha düşüktür ancak tadı daha yumuşaktır ve boğazı yakmaz.
- Propilen Glikol Bazlı Ekstreler: Bazı ucuz ürünlerde çözücü olarak kimyasal propilen glikol kullanılır. Günlük düzenli tüketimde bu sentetik kimyasaldan kaçınılmalı, içeriğinde yalnızca 'su, propolis ve zeytinyağı/bal' bulunan temiz etiketler seçilmelidir.
Gerçek ve katkısız gıdaların ayırt edici özelliklerini öğrenmek için diğer kategorilerimizdeki rehberleri inceleyebilirsiniz.
Bu rehber; Türk Gıda Kodeksi, yöresel coğrafi işaret tescil şartnameleri ve geleneksel köylü üretim pratikleri referans alınarak Gastronomi Masası & Gıda İnceleme Kurulu tarafından editoryal denetimden geçirilmiştir.
Geri bildiriminiz gıda güvenliği ve laboratuvar parametrelerini güncel tutmamıza yardımcı olur.
Bu rehberdeki teknik veriler, biyokimyasal analizler ve coğrafi standartlar aşağıdaki resmi ve akademik kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır:
- Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT): Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Tescil Şartnameleri & Resmi Sicil Kayıtları.
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı: Türk Gıda Kodeksi Yönetmelikleri (Gıda ile Temas Eden Maddeler ve İlgili Ürün Tebliğleri).
- TÜBİTAK MAM (Marmara Araştırma Merkezi): Geleneksel Anadolu Gıdalarının Karakterizasyonu ve Biyoaktif Bileşen Veri Tabanı.
- FAO & WHO (Codex Alimentarius): Uluslararası Doğal Fermente Gıda, Bal ve Süt Ürünleri Standartları.
Sıkça Karşılaşılan Sorular
Propolis kullanırken neden metal kaşık kullanılmamalıdır?
Propoliste bulunan antioksidan fenolik asitler metal iyonlarıyla temas ettiğinde hızla oksidasyona uğrayarak biyolojik aktivitesini kaybedebilir. Mutlaka tahta, porselen veya cam kaşık tercih edilmelidir.
Çocuklar propolis tüketebilir mi, kaç yaşından itibaren verilir?
Bal ve arı ürünleri 1 yaşından küçük bebeklere botulizm ve alerji riski nedeniyle asla verilmez. 1 yaşından sonra doktor kontrolünde, alkolsüz (su bazlı) propolis günde 5-10 damla olarak başlanabilir.
Alkol bazlı propolis damla helal midir?
Gıda kodeksine uygun üretimde etil alkol çözücü olarak kullanılır. Diyanet İşleri Başkanlığı ve pek çok helal sertifikasyon kurumu, sarhoşluk amacıyla değil tıbbi ekstraksiyon amacıyla kullanılan ve uçurulan alkol miktarını caiz kabul etmektedir. Ancak hassasiyeti olanlar su bazlı formları tercih edebilir.